FOTOGRAMETRİ NEDİR?      

  Teknolojinin gelişmesi ve jeodezi biliminde atılan her yeni adımda yeni yeni ölçüm teknikleri haritacılık biliminde boy göstermeye başlamışken; içinde bulunduğumuz teknoloji çağının en kayda değer buluşlarından biri olarak fotogrametriyi aday gösterebiliriz. Peki bu fotogrametri nedir, nasıl yapılır?

  Fotogrametri, fotoğrafik görüntüleri ve elektromanyetik radyant görüntü ve diğer fenomenlerin desenlerini kaydetme, ölçme ve yorumlama sürecinde fiziksel nesneler ve çevre hakkında güvenilir bilgi edinme bilimi ve teknolojisi olarak tanımlayabiliriz. Bu tür ölçümler daha önceleri uçak gibi araçlara kamera yada fotoğraf makinesi yerleştirilerek yükseklerden alınan görüntülerle yapılıyordu. Şimdi ise işin daha pratik bir tarafı keşfedilmiş, uçakların maliyetli kalkışlarının yerini dronlar almış oldu.

                                                   

  Fotogrametri 19. yüzyılın ortalarında, neredeyse aynı zamanda fotoğrafın kendisiyle ortaya çıktı diyebiliriz. Topografik haritalar oluşturmak için fotoğrafların kullanılmasını ilk kez Fransız sörveyör Dominique F. Arago tarafından yaklaşık 1840 yılında önerildiğini araştırmalarımız sonucunda öğrendik. Ve dahi fotogrametri terimi, 1867 tarihli "Die Photometrographie" adlı makalesini yayınlayan Prusyalı mimar Albrecht Meydenbauer tarafından üretildiği bilgisini de sizlere vermek istedim.

  Fotogrametrinin birçok çeşidi var. Bir misal verecek olursak, iki boyutlu verilerden (fotoğraf) üç boyutlu ölçümlerin çıkarılması; örneğin, fotoğrafik görüntü düzlemine paralel bir düzlemde yatan iki nokta arasındaki mesafe, eğer görüntünün ölçeği biliniyorsa, görüntü üzerindeki mesafeleri ölçülerek belirlenebildiğini biliyoruz. Başka doğru renk aralıkları ve albedo, speküler yansıma, metallicity veya ortam oklüzyon fiziksel tabanlı kayıt amacıyla malzemelerin fotoğraflardan, gibi gibi terimli miktarları temsil eden değerlerin özütlemesi yapılabilir.

  Yakın mesafeli fotogrametri, geleneksel hava (veya orbital) fotogrametrisinden daha kısa bir mesafeden fotoğraf koleksiyonunu ifade ediyor. Bir fotoğrafa fotogrametrik analiz uygulanabilir veya ölçümleri ve görüntü analizlerini artan doğrulukla art arda tahmin etmek amacıyla hesaplama modellerine besleyerek karmaşık 2D ve 3D hareket alanlarını tespit etmek, ölçmek ve kaydetmek için yüksek hızlı fotoğraf ve uzaktan algılama kullanabiliyor, bu gerçeklikler ise 3B göreli hareketler ya da durgusallar oluşturularak sağlanıyor.

  Topografik haritalarda kontur çizgileri çizmek için kullanılan stereoplotlar ile başlangıcından beri, sonar, radar ve lidar gibi çok geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir.

                                                                

  Bu çoğulcu yaklaşımlardan bahsederken bile alanın zenginliğinin farkına varıyor insan. Bir çok alanda kullanılan bu tekniği ölçüm aşamasında görmek nadiren doğan bir şanstır. Tam burada küçük bir tırnak açıp sizlerle küçük bir anımı paylaşmak isterim. Bir kaç yıl öncesinde Konya Hadim-Belören yolunun 64. kilometresinde yapılan eğiste viyadüğü çalışma sahasında yol alırken gözlerim ve tüm benliğimle fotogrametrik bir ölçüme şahitlik etmiştim. Bir çok haritacının dahi uzak kaldığı bu mucizevi işleyişi orda canlı olarak görmenin verdiği hazzı sizlere kelimelerle anlatmanın imkansız olduğunu bildirmeliyim. İşte; orda da tam olarak dronlarla alınan iki boyutlu görüntülerden fotogrametrik veriler elde ediliyor, akabinde modellemeler yapılarak gerekli metraj çalışmaları hesaplanabiliyordu.

                                                                                     

Örnek bir fotogrametri veri modeli

Fotogrametri, optik ve projektif geometri dahil olmak üzere birçok disiplin yöntemlerinden faydalanıyor. Dijital görüntü yakalama ve fotogrametrik işleme, nesnenin nihai ürün olarak 2D veya 3D dijital modellerinin oluşturulmasına izin veren birkaç iyi tanımlanmış aşama içeriyor. Yukarıdaki veri modeli, ne tür bilgilerin fotogrametrik yöntemlere girip çıkabileceğini olağan bir şekilde göstermektedir.

  3B koordinatlar 3B boşluktaki nesne noktalarının konumlarını tanımlıyor. Görüntü koordinatları ise nesne noktalarının görüntülerinin film veya elektronik görüntüleme cihazındaki konumlarını belirliyor. Bir kameranın dış yönü, uzaydaki yerini ve görüş yönünü bildiriyorken iç yön, görüntüleme işleminin geometrik parametrelerini tanımlar. Bu öncelikle lensin odak uzaklığıdır, ancak mercek bozulmalarının tanımını da içerebilir. Daha fazla ek gözlemler önemli bir rol oynamaktadır: ölçek çubukları, temelde uzayda iki noktanın bilinen bir mesafesi veya bilinen düzeltme noktaları ile, temel ölçüm birimlerine bağlantı oluşturulur.

                                                                        

  Dört ana değişkenin her biri bir fotogrametrik yöntemin girdisi veya çıktısı olabilir. Fotogrametri için algoritmalar tipik olarak, referans noktalarının koordinatları ve bağıl yer değiştirmeleri üzerindeki hata karelerinin toplamını en aza indirmeye çalışır. Bu minimizasyon, demet ayarı olarak bilinir ve genellikle Levenberg-Marquardt algoritması kullanılarak gerçekleştirilir.

 Fotogrametri hakkında kaleme aldığım bu yazımın sonuna gelirken belirtmekte fayda bulduğum bir kaç konu olacak, değerli okurlarım. Belki bir çoğunuzun kafası karıştı. Hala cevap bulamadığınız soru işaretleri parlıyor kafanızda. Emin olun ki bu soru işaretlerinin sebebi benim yazım tarzımdan yada sizlerin algılama sorunu olduğundan değil. Tamamı ile deneysel bilim olması şartı koştuğundan bu bilimi teoride bir çoğumuz kafamızda çözümleyemeyebiliriz. Bu gayet tabii bir durumdur.

  Siz değerli okurlarıma tavsiyem şu olur ki bilginiz dahi olmasa yeni bir şey gördüğünüzde sorgulayın. Sorgulamak sizleri küçük düşürmez bilhassa edineceğiniz bilgiler ufkunuzu yüceltir. Sizleri temin ederim ki bir bilimi teoride işlemektense deneysel; bizzat şahit olarak öğrenmeniz en kalıcı olanıdır. Bir sonraki yazılarımızda görüşmek ümidi ile esen kalmanızı diliyorum...

                                                                                                                                                        

                                                         OSMAN ERDEM       

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/